An toàn cho các "đại gia" ngân hàng

Trong bản báo cáo Kết quả Kiểm toán 2011 về niên độ ngân sách 2010, Kiểm toán Nhà nước đã thẳng thắn chỉ ra từ những điểm chưa được trong chính sách điều hành của NHNN cho đến những sai sót, bất cập của các "ông lớn" ngân hàng quốc doanh.

Các "ông lớn" Ngân hàng quốc doanh bị "điểm sổ"

Theo kết quả kiểm toán Báo cáo tài chính năm 2010 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và 8 tổ chức tài chính, ngân hàng, bảo hiểm được Tổng kiểm toán Nhà nước (KTNN) công bố sáng nay (18-7), trong năm 2010, các ngân hàng thương mại (NHTM) và tổ chức tài chính được kiểm toán đạt lợi nhuận và tốc độ tăng trưởng tín dụng cao, đảm bảo các chỉ tiêu hoạt động, an toàn sử dụng vốn và lợi nhuận.

Họp báo công bố Báo cáo Kiểm toán 2011 sáng 18-7.

Tuy nhiên, KTNN cho biết, vẫn còn tình trạng NHTM nhiều tháng không đạt mức tỷ lệ vốn an toàn tối thiểu (CAR) theo quy định của NHNN. Cụ thể, hệ số CAR của một ngân hàng quốc doanh lớn như Vietcombank nhiều tháng liền vẫn còn thấp hơn 8% (tháng 1 đạt 6,8%; tháng 2 đạt 6,5%; tháng 3 đạt 7,6%...). Ba tháng cuối năm 2010, mặc dù có cải thiện hơn song chỉ số này của Vietcombank vẫn dưới quy định 9% (tháng 10 đạt 6,73%; tháng 11 đạt 6,28% và tháng 12 đạt 7,3%).

Về hoạt động đầu tư, góp vốn liên doanh liên kết, hiệu quả một số khoản đầu tư được chỉ ra còn ở mức thấp. Cơ quan kiểm toán dẫn chứng tiếp về trường hợp Vietcombank, khoản góp vốn vào Tổng công ty Dịch vụ Bưu chính Viễn Thông Sài Gòn bị suy giảm gần 90% giá trị. Nếu như giá trị thực vốn góp là 138 tỷ đồng thị tài ngày 31-12-2010, chỉ còn lại vỏn vẹn 23 tỷ đồng.

Trong khi đó, tại một ngân hàng quốc doanh khác là VietinBank, năm 2010, ngân hàng này đã tăng các khoản đầu tư chứng khoán tại các tổ chức tín dụng và tổng công ty. Chứng khoán nợ do các TCTD trong nước phát hành tăng hơn 4.900 tỷ đồng so với 2009 (Tài chính Cổ phần Dầu khí Việt Nam tăng 1.000 tỷ đồng, NH Chính sách Xã hội tăng 1.000 tỷ đồng, NH Liên doanh Indovina tăng 1.250 tỷ đồng...).

Chứng khoán nợ do các tổ chức kinh tế trong nước phát hành tăng hơn 10.300 tỷ đồng, trong đó EVN tăng 941 tỷ đồng, TĐ Sông Đà tăng 530 tỷ đồng, Vinaconex tăng 1.000 tỷ đồng, Xi măng Công Thanh tăng 2.200 tỷ đồng...

Về quản lý thu nhập, chi phí, cơ quan kiểm toán ghi nhận, các ngân hàng đã kiểm toán quản lý thu nhập, chi phí tương đối chặt chẽ, thu nhập của các ngân hàng chủ yếu từ các hoạt động tín dụng. Thu lãi từ VietinBank chiếm 90,19% tổng thu nhập, của Vietcombank chiếm 84-86% tổng thu nhập. Song, KTNN cũng "phê bình" Vietcombank trích lập dự phòng rủi ro tín dụng chưa chính xác. Cụ thể, ngân hàng này đã trích lập dự phòng rủi ro tín dụng 2010 vượt 117,02 tỷ đồng.

Nợ xấu tăng 'là do chính phủ'

Một thành viên của Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính tiền tệ Quốc gia nói về các nguyên nhân dẫn tới nợ xấu lớn ở Việt Nam.

Ông Trương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính tiền tệ Quốc gia, được dẫn lời nói tại một diễn đàn trực tuyến vào đầu tuần này rằng nguyên nhân trước tiên là do “Chính phủ quản lý lỏng lẻo”.

Ông Trương Đình Tuyển từng dẫn đầu
 phái đoàn VN đàm phán gia nhập WTO. 

Hai nguyên nhân còn lại theo ông Tuyển là việc “các tổ chức tín dụng tham lam mở rộng cho vay, trong đó có nhiều khoản đầu tư của doanh nghiệp nhà nước kém hiệu quả, không trả được nợ” và “cơ chế giám sát thiếu chặt chẽ để nợ xấu phát sinh lớn mà không có giải pháp ngăn chặn sớm”.

Bình luận được đưa ra tại buổi Bấm giao lưu trực tuyến giữa các chuyên gia kinh tế và ngân hàng do Thời báo Kinh tế Việt Nam tổ chức vào ngày 09/07 trong bối cảnh đã có trên 26.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động tại Việt Nam trong sáu tháng đầu năm nay và nợ xấu tăng cao so với năm ngoái.

Theo quy định của các cơ quan tài chính quốc tế thì những khoản nợ vay quá 90 ngày và khả năng trả nợ cả gốc và lãi bị nghi ngờ được bị xếp vào loại nợ xấu.

Tại diễn đàn này Kinh tế gia cao cấp Lê Đăng Doanh nói “tiêu chuẩn nợ xấu của Việt Nam chưa thống nhất với tiêu chuẩn nợ xấu của thế giới”.

“Tỷ lệ nợ xấu mà các công ty xếp hạng tín dụng quốc tế đưa ra cao hơn nhiều so với tỷ lệ nợ xấu mà chúng ta tự xác định, thí dụ Fitch đã đưa ra tỷ lệ nợ xấu 13%. Các chuyên gia Việt Nam đưa ra tỷ lệ nợ xấu khác nhau từ 8 - 14%”.

“Tử huyệt” của hệ thống ngân hàng

Ngân hàng được xem là một ngành huyết mạch trong nền kinh tế của một quốc gia. Do đó, hiển nhiên bất cứ sai lầm nào trong hệ thống ngân hàng đều sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự suy thoái kinh tế.

Theo báo cáo của các ngân hàng tại Việt Nam mức doanh thu lợi nhuận đạt được hằng năm vẫn đạt con số kỷ lục, nhưng thực tế thì thời gian gần đây, việc giải thể và sáp nhập hàng loạt các ngân hàng cho thấy hệ thống tài chính ngân hàng của chúng ta đang thực sự "có vấn đề". Điều này không chỉ thể hiện qua thực tế còn quá nhiều ngân hàng yếu kém dẫn đến tình trạng nợ xấu tràn lan, mà quan trọng hơn nữa, đó là dấu hiệu của một sai lầm vô cùng nghiêm trọng xuất hiện khá lâu và có thể đưa đến hậu quả là sụp đổ toàn diện hệ thống ngân hàng của cả một đất nước. Bởi bắt nguồn từ chính sự nhập nhằng giữa hoạt động ngân hàng thương mại (NHTM) và ngân hàng đầu tư (NHĐT), nên hệ thống ngân hàng phải chấp nhận mức độ rủi ro quá cao, dễ bị ảnh hưởng bởi chu kỳ kinh tế hoặc những biến động trong cũng như ngoài nước.

Giao dịch ở Ngân hàng TechcombankGiao dịch ở Ngân hàng Techcombank

Chúng ta cần nhận thức được sự khác biệt giữa hai hệ thống ngân hàng này để làm rõ vấn đề. Thông thường, NHTM là một phần quan trọng của cột sống kinh tế. Bởi đây là nơi đa số người dân ký gửi thu nhập thường xuyên cũng như tiền gửi tiết kiệm của họ. Với tâm lý của người lao động thích "ăn chắc mặc bền" cho nên kỳ vọng ưu tiên chính là sự an toàn của đồng tiền ký gửi, cộng thêm một khoản lãi suất khiêm tốn để đồng tiền của họ không bị mất giá nhiều do lạm phát.

Từ những quỹ ký gửi này NHTM sử dụng để đầu tư sinh lãi, thường chỉ bằng lãi suất ký gửi cộng thêm 2 - 3% tùy theo quy mô của tổng tài sản. Lợi nhuận đạt được sẽ được ngân hàng phân ra trả lãi cho đồng tiền ký gửi mà mình đã sử dụng và trang trải chi phí điều hành lẫn dự trù rủi ro cho số vốn đầu tư. Cơ bản NHTM thường chỉ tập trung vào những khoản cho vay truyền thống với rủi ro thấp nhất như: cá thể mua nhà để ở (với tỷ lệ vốn vay và chi phí nợ / thu nhập cao), hoặc các doanh nghiệp đã có quá trình kinh doanh tốt và thu nhập ổn định. Như vậy ta có thể hiểu NHTM hoạt động như một tổ chức phi lợi nhuận, làm lợi chỉ đủ để trang trải chi phí.

Ngược lại, NHĐT lại là những tổ chức tín dụng mưu cầu mức lợi nhuận cao, và dĩ nhiên thường hay đi đôi với một mức độ rủi ro cao hơn. Nguồn vốn chủ yếu của NHĐT là từ các nhà đầu tư có số vốn lớn và vốn nhàn rỗi. Họ hiểu rõ và chấp nhận mức độ rủi ro tối đa của luật tham gia là có thể mất hết vốn, chấp nhận rủi ro cao để kỳ vọng mức lợi nhuận đỉnh.

Lỏng lẻo hệ thống giám sát tài chính Việt Nam

Từ trường hợp Công ty Chứng khoán Sacombank có một câu hỏi rất lớn được đặt ra về hiệu quả hoạt động thực sự của hệ thống giám sát tài chính hiện nay, nhất là trong các lĩnh vực: tài chính, ngân hàng, chứng khoán.

Mấy ngày qua, các nhà đầu tư chứng khoán bị sốc khi Công ty Chứng khoán Sacombank công bố số lỗ khủng khiếp: 788 tỷ đồng. Trong khi trước đó, giai đoạn 2007-2010, công ty này được cho là có lợi nhuận khá cao hàng năm từ vài chục đến vài trăm tỷ đồng mỗi năm. Công ty  này cho biết, có số lỗ trên là  do chi phí lãi vay và dự phòng quá cao, gần 1.000 tỷ đồng- trong khi doanh thu chỉ đạt 953,28 tỷ đồng. Cho nên, nếu tính gộp toàn bộ lãi SBS làm ra từ 2007 đến 2010 cũng chỉ bằng hai phần ba khoản thua lỗ của năm 2011.

Từ trường hợp thua lỗ của Công ty Chứng khoán Sacombank và một số ví dụ trước đây ở những doanh nghiệp niêm yết báo cáo trước thì lãi, báo cáo sau thì lỗ...có một câu hỏi rất lớn được đặt ra về hiệu quả hoạt động thực sự của hệ thống giám sát tài chính hiện nay, nhất là trong các lĩnh vực: tài chính, ngân hàng, chứng khoán.

Thực tế, hệ thống giám sát tài chính hiện nay là dày đặc, khác nào "thiên la địa võng". Chúng ta có Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, có thanh tra của Ngân hàng Nhà nước để thanh tra, giám sát chuyên ngành về ngân hàng; có thanh tra của Ủy ban Chứng khoán nhà nước, có bộ máy Thanh tra Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước cũng thường xuyên thanh tra, kiểm toán các ngân hàng. Dưới các địa phương cũng có các cơ quan thanh tra, giám sát trực thuộc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố, thanh tra các cấp... Ngay tại nhiều ngân hàng, tổ chức tín dụng...cũng đều đã có các ban bệ kiểm sát, thanh tra nội bộ.